MS en neuro-immunologie
De meeste neuronen in het menselijk lichaam zijn multipolair, wat betekent dat ze zijn samengesteld uit een cellichaam, een axon dat zorgt voor het doorgeven van zenuwprikkels en dendrieten. De meeste axonen zijn omhuld door een myelineschede, waarvan de tweevoudige functie goed gedocumenteerd is: de geleiding van de zenuwprikkels vergemakkelijken en het axon beschermen.
Kenmerkend voor MS is de aantasting van het myeline en vaak ook van de axonen. Het is vooral de aantasting van het axon dat een belangrijke rol speelt in het ontstaan van neurologische handicaps en hun evolutie.
De aantasting van het axon is multifactorieel
Verschillende onderzoekers hebben zich gebogen over de oorzaken van de axonale aantasting en het staat vast dat verschillende mechanismen hierbij een rol spelen. Heel eenvoudig gesteld ziet men enerzijds een reeks mechanismen die te maken hebben met de ontstekingsreactie zo typisch voor MS, en anderzijds een aantal mechanismen die helemaal niets met deze ontsteking te maken hebben.
Het onstekingsproces bij MS is reeds lang gekend en men weet ook dat de axonale aantasting die hiervan het gevolg is kan worden beperkt door een behandeling met immunomodulatoren (interferon β1a, interferon β1b et glatiramer acetaat) en met immunosuppressoren (mitoxantrone et natalizumab).
Niet-ontstekingsgebonden mechanismen en myeline
De niet-inflammatoire piste werd pas recenter ontdekt en heeft al haar geheimen nog niet prijsgegeven. Duits onderzoek heeft onlangs aangetoond dat axonen ook kunnen aangetast en vernietigd worden zonder dat er sprake is van een ontsteking: de oorzaak is dan het verlies van de beschermende myelineschede.
De onderzoekers trachten nu om de verschillende etappes van de vernietiging van het axon te identificeren, in de hoop zo op een dag de mechanismen te kunnen ontrafelen die aan de oorzaak liggen van deze niet-onstekingsgebonden aantasting.
Op de editie 2009 van het wetenschappelijk congres van de l'ARSEP (Association pour la recherche sur la sclérose en plaques), georganiseerd in samenwerking met de Duitse MS-vereniging, werd aangetoond dat het mogelijk is om door middel van genetische manipulatie een abnormaal myeline te bekomen. Op enkele maanden tijd ontwikkelden genetische gemanipuleerde muizen ernstige axonale letsels, zonder dat er van een ontsteking sprake was.
Een uitdaging van formaat
De aantasting van het axon, kenmerkend voor MS, is dus duidelijk multifactorieel. De aantasting is voor een deel ontstekingsgebonden, en voor een deel niet. Niemand weet vandaag welk van beide mechanismen overheerst, of er een tijdelijke overmacht, bestaat van het ene op het andere mechansime of dat ze gewoon naast elkaar kunnen bestaan.
Zeker is wél dat, zodra de axonale aantasting een bepaalde drempel heeft bereikt (en dit ongeacht de oorzaak), onherstelbare neurologische schade optreedt met de bijhorende handicaps. De onderzoekers hopen manieren te vinden om de snelheid waarmee het axon wordt vernietigd af te remmen, om zo het opduiken van deze neurologisch gebonden handicaps uit te stellen of, waarom niet, zelfs helemaal te voorkomen. Een uitdaging van formaat, maar aan de onderzoekers zouden we zeggen : « Yes, we can ! »
Dr Jean-Claude Lemaire
