Je dieet en MS
Dit stukje wil je een paar richtlijnen meegeven over hoe je gezond kan blijven eten en probeert je ook duidelijk te maken welke levensmiddelen je het best eet en welke je het best vermijdt.
Eet je gezond
Er is al veel onderzoek verricht naar een mogelijk verband tussen wat je eet en het verloop van MS. Tot op vandaag is er echter geen onweerlegbaar bewijs gevonden dat een bepaald dieet de frequentie van aanvallen in de relapsing-remitting vorm of de snelheid van het ziekteverloop in de secundair progressieve vorm kan beïnvloeden. Dat gezegd zijnde, zijn er wel studies1-3 geweest die aangetoond hebben dat twee klassen voedingsmiddelen van voordeel zijn4:
Essentiële vetzuren
Essentiële vetzuren zijn die vetten, die het lichaam niet zelf kan aanmaken maar wel nodig heeft om gezond te blijven. Het zijn allemaal onverzadigde vetten, wat betekent dat niet alle chemische bindingen ingevuld zijn. Ze maken een belangrijk deel uit van de structuur van hersenweefsel en van de myelineschede.
Linoleenzuur is het meest gebruikte van deze essentiële vetzuren en komt in grote hoeveelheden voor in olie van de teunisbloem (Oenothera macrocarpa) en van de bernagie (Borago officinalis). Dit is een zogenaamd omega-6 vetzuur, waar de 6 verwijst naar de plaats in de molecule van de onverzadigde binding. Een ander type essentieel vetzuur behoort tot de omega-3 reeks, dat in visolie en lijnzaadolie gevonden wordt. Er zijn bewijzen dat deze essentiële vetzuren mogelijks in staat zijn om de ontstekingsreactie in een auto-immuun ziekte zoals MS te wijzigen.
Antioxidantia
De chemische processen die de voor ons levensnoodzakelijke energie produceren, doen een beroep op de zuurstof die we inademen. Als bijprodukt maken deze processen grote hoeveelheden zeer reactieve zuurstofcomponenten aan, die men vrije radicalen noemt. Ze worden ook geproduceerd bij blootstelling aan de zon en aan stedelijke vervuiling. Vrije radicalen reageren met verscheidene lichaamsweefsels, waaronder myeline, waar ze schade kunnen aanrichten. Ons dieet bevat normaal gezien vitaminen en mineralen, antioxidantia genoemd, die deze vrije radicalen uit de weg helpen:
- Vitamine E – vetoplosbaar, komt voor in margarine, boter en vers fruit
- Vitamine C – wateroplosbaar, komt voor in vers fruit en groenten
- Vitamine A (als bèta-caroteen) – vetoplosbaar, komt voor in de lever, vers fruit en groenten
- Selenium – een essentieel mineraal dat voorkomt in graanproducten, vis, eieren, kaas en vlees
Een beperkend dieet
Over voedingsgewoonten die bepaalde types voedsel uitsluiten, zoals gluten, heeft men al meermaals beweerd dat ze mensen met MS kunnen helpen, maar zonder wetenschappelijk bewijs. Vele MS-patiënten lijden eigenlijk aan een vorm van voedingstekort en een beperkend dieet kan schadelijk voor hen zijn.
Dieettips bij relapsing-remitting MS
Het dieet dat bij relapsing-remitting MS voorgesteld wordt, is eigenlijk hetzelfde als dat wat de rest van de volwassen bevolking aangeraden wordt. En dit met de bedoeling om de niveaus aan essentiele vetzuren, antioxidantia, foliumzuur en vitamine B12 te verhogen, en tegelijkertijd een gezonde darmfunctie te behouden.
- Gebruik poly-onverzadigde margarines en oliën (bijv. zonnebloemolie)
- Eet regelmatig vis, 2 tot 3 keer per week is ideaal
- Gebruik vetarme zuivelproducten, bijv. magere of halfvolle melk
- Kies voor kip en magere stukjes vlees
- Eet dagelijks vijf porties fruit en groenten; vergeet vooral geen donkergroene bladgroenten in je dieet op te nemen
- Vermijd sausjes, spek, burgers en ander verwerkt voedsel met een hoog gehalte aan verzadigd dierlijk vet
- Vermijd koekjes, chocolade en room vanwege hun hoog vet- en suikergehalte
- Bakken en braden (vermijd al te donkere korstjes) doe je best in olie; nog beter zijn stomen of pocheren
- Kies voor volkoren brood en ontbijtgranen
- Drink zo’n anderhalve tot twee liter water per dag
- Vermijd megadoses van vitaminesupplementen
Het dieet bij secundair-progressieve MS
Mensen met secundair-progressieve MS moeten hun dieet afstemmen op hun persoonlijke noden. Gewichtstoename kan een probleem zijn omdat ze zich minder bewegen, sneller moe zijn of, soms, depressief zijn. Ernstig overgewicht brengt dan weer andere problemen met zich mee, zoals mobiliteit en een verhoogd risico op diabetes en hartaandoeningen. Een nauwgezet samengsteld dieet is meestal niet geschikt voor mensen met deze vorm van MS, maar een paar eenvoudige maatregelen die toch kunnen helpen, zijn het gebruik van vetarme zuivelproducten, calorie-arme dranken en kant-en-klare-maaltijden, evenzeer als het matigen van alcoholgebruik.
Aan de andere kant lijden vele mensen met secundair-progressieve MS aan gewichtsverlies en ondervoeding. Dit kan op zichzelf leiden tot spierverslapping, spasmen, vermoeidheid, verminderde mentale functies, verzwakte immuunrespons op infectie of anemie. Er zijn verschillende redenen waarom gewichtsverlies en ondervoeding kunnen optreden:<br /><br />
- Afgenomen mobiliteit, slecht zicht en vermoeidheid kunnen problemen met inkopen doen en koken veroorzaken
- Gebrek aan persoonlijke verzorging in ruime zin
- Fysieke problemen met eten, zoals beven
- Snel optredende vermoeidheid bij het eten zodat enkel kleine maaltijden kunnen ingenomen worden
- Weinig eetlust: de patiënt kan beweren meer te eten dan hij eigenlijk doet; kan het gevolg zijn van onvoldoende vloeistofinname
- Mentale problemen: gewichtsverlies wordt niet altijd als een probleem gezien
- Problemen met slikken
Bij sommige of al deze problemen kan professionele hulp aangewezen zijn. Een diëtist, fysiotherapeut en bezigheidstherapeut kunnen helpen. De diëtist zou kunnen voorstellen:
- Regelmatig kleine maaltijden en snack te eten
- Rijkelijk gebruik te maken van zonnebloemmargarine op brood en aardappelen
- Snacks met een hoog gehalte aan plantaardige oliën zoals chips, noten en pindaboter te nuttigen
- Volle zuivelproducten te gebruiken
- Afgeroomde melkpoeder te gebruiken om je voeding krachtiger te maken
- Aanvullende drankjes en multivitaminepreparaten te nemen</li>
Dysfagie
Spraakproblemen worden veelal vergezeld van dysfagie oftewel slikmoeilijkheden. Hoesten, drijgen te stikken tijdens maaltijden en veelvuldige onstekingen in de borststreek zijn hiervan een paar herkenningspunten. Deze aandoening moet door een spraaktherapeut bekeken worden. Een speciaal dieet van verkleind of gepureerd eten of van verdikte vloeistoffen, afhankelijk van de ernst van de aandoening, kan helpen. Omdat dit eten vaak saai en oninteressant is, kan gewichtsverlies optreden en kunnen melkdrankjes en supplementen nodig blijken.
Referenties
1. Bates D, Cartlidge NEF et al. A double-blind controlled trial of long chain n-3 polyunsaturated fatty acids in the treatment of multiple sclerosis. Journal of Neurology, Neurosurgery, and Psychiatry 1989;52:18-22.
2. Dworkin RH, Bates D et al. Linoleic acid and multiple sclerosis: a reanalysis of three double-blind trials. Neurology 1984;34:1441-1445.
3. Warren G, McKendrick M, Peet M. The role of essential fatty acids in chronic fatigue syndrome. A case-controlled study of red-cell membrane essential fatty acids (EFA) and a placebo-controlled treatment study with high dose of EFA. Acta Neurologica Scandinavica 1999;99(2):112-116.
4. Payne A. Nutrition and diet in the clinical management of multiple sclerosis. Journal of Human Nutrition and Dietetics 2001; 14: 349-357.
